داده ، و پادگانهاى نظامى و پست‌هاى امنيه را بهر كيفيتى بود ، منحل كرده بودند موقع را براى افشاى مقصود اصلى ، كه آثار آن از عمليات قبلى آنها هم نمايان بود مناسب ديده ، روز 21 آذرماه 1324 درست روز بعد از دست بسر كردن آقاى بيات ، حكومت « خودمختار » آذربايجان را بدست اين اوباشها عملى ، و اعلان كردند . حكومت خودمختار آذربايجان ، مجلس شورايملى ، وزراء و همه‌چيز براى خود پيدا كرد . پيشه‌ورى ، باش وزير ؛ و شبسترى رئيس مجلس شورايملى شد به اين كيفيت دولتى كه عجالتا حريم و جلو خان و در آينده ، جزو خاك كمونيستى روسيه بشود ، از خاك ايران تشكيل گرديد . راديو مسكو اين خبر را با آب‌وتاب تمام به تمام دنيا فرستاده و روزنامه‌هاى توده‌اى تهران تبريكات خود را نثار اين نهضت ملى ( ؟ ) نمودند ولى دولت ايران منتظر سررسيد موعد رفتن قشون روس است ، تا تكليف خود را با اين « خودمختار » ها كه روح اهالى آذربايجان از مقاصد باطنى آنها بىخبر و از اين نهضت فرسخها گريزان است معين كند . در پيمان اتحاد زوركى كه بين ايران از يك طرف ، و روس و انگليس از طرف ديگر بسته شد ، و دولت آمريكا هم الحاق خود را به اين پيمان عملا اظهار داشته مقرر گشته بود كه بعد از ختم جنگ ، متحدين بايد قشون خود را ، باسرع اوقات از ايران خارج كنند ، و منتها حد آن ششماه پس از خاتمهء جنگ تعيين شده بود . اگر روح پيمان را در نظر آوريم ، بايد بعد از تسليم آلمان و ختم جنگ در اروپا ، دول متحد ما عمليات تخليهء ايران را بلافاصله شروع كنند ، و هرچه زودتر شرشان را بكنند . بر فرض اينكه ميخواستند ، از تمام مدت ششماههء منطوق قرارداد هم استفاده نمايند ، شش ماه مدت پيمانى ، در تاريخ 18 آذر 1324 سرمىآمد « 1 » . اگرچه ، جنگ با ژاپون هنوز ادامه داشت ولى اين جنگ مربوط به اين حدود نبوده و در اقيانوس كبير و تا حدى جنگ محلى بشمار مىآمد . معهذا ، چون ژاپون هم يكى از دول محور ، و تا جنگ با او هم خاتمه نمىيافت ، ممكن بود جنگ را خاتمه نيافته تلقى كرد ، پس بايد همين كه جنگ با ژاپون ختم شد ، دول متحد شروع به تخليهء ايران نموده ، تا سر ششماه ، يعنى در تاريخ 11 اسفند 1324 ، كشور ما را بالمره از قشون خود پاك كنند . چنان كه ، آمريكا و انگليس همين كار را كرده ، و حتى بعد از ختم جنگ در اروپا و قبل از

--> ( 1 ) - شايد تعيين روز 19 آذر 1324 براى اعلان « خودمختارى » آذربايجان با تاريخ سررسيد موقع اقامت قشون روس در ايران بىرابطه نباشد ، كه قبلا فكر ميكرده‌اند كه اگر طورى پيش‌آمد كه نتوانند بعد از 18 آذر 1324 قشون خود را در ايران نگاهدارند مقصود خود را مقارن حركت قشون خود انجام كرده باشند و به اين نظر بوده است كه اين موقع ، 19 آذر 1324 را براى اعلان خودمختارى تعيين كرده و دستور آن را براى پيشه‌ورى فرستاده باشند ، منتها همين كه ديده‌اند ، اشتلم خاتمه يافتن جنگ كه بهانهء آن باقى بودن ژاپون در حال جنگ بوده پيش رفت و ساير متحدين متقاعد شدند رفتن خود را تا نيمهء ارديبهشت كه در حدود دو ماه هم از اسفند 1324 ، تاريخ سررسيد به حساب ختم جنگ با ژاپون بود ، بتعويق انداختند .